W sierpniu 2022 roku, na p\u00f3\u0142nocno-zachodnim Spitsbergenie (Svalbard, Arktyka), w ma\u0142ej zatoce zwanej Rekvedbukta, co\u015b niezwyk\u0142ego zosta\u0142o zarejestrowane przez satelit\u0119 i po raz pierwszy opisane przez naukowc\u00f3w. Laguna przybrze\u017cna Rekvedtj\u00f8rna, obecna tam od dziesi\u0119cioleci, w ci\u0105gu kilku godzin przesta\u0142a istnie\u0107. Nie z powodu sztormu ani podniesienia poziomu morza, lecz z powodu p\u0119kni\u0119cia moreny spi\u0119trzaj\u0105cej g\u00f3rskie jeziora polodowcowe po\u0142o\u017cone powy\u017cej laguny.<\/p>\n\n\n\n
Badacze z Centrum Bada\u0144 Region\u00f3w Zimnych im. Alfreda Jahna Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego, Aleksandra Wo\u0142oszyn, Zofia Owczarek (ekspertka Fundacji FPA), Iwo Wieczorek, Marek Kasprzak i Mateusz C. Strzelecki, opublikowali w 2022 roku w Remote Sensing artyku\u0142 dokumentuj\u0105cy to zdarzenie jako pierwsze na \u015bwiecie satelitarne potwierdzenie ca\u0142kowitego osuszenia arktycznej laguny przez pow\u00f3d\u017a glacjaln\u0105 (GLOF, Glacial Lake Outburst Flood).<\/p>\n\n\n\n
Lodowiec si\u0119 wytapia, jezioro ro\u015bnie, morena p\u0119ka<\/strong><\/p>\n\n\n\n Aby zrozumie\u0107, co wydarzy\u0142o si\u0119 w sierpniu 2022 roku, trzeba cofn\u0105\u0107 si\u0119 do lat 30. XX w. Dwa lodowce, Nepebreen i Knivseggbreen, zajmowa\u0142y w\u00f3wczas g\u00f3rn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ma\u0142ej, o\u015bmiokilometrowej zlewni Rekvedbukta. Od tamtej pory nieprzerwanie si\u0119 wytapiaj\u0105: czo\u0142o lodowca Nepebreen cofa si\u0119 o \u0142\u0105cznie 391 metr\u00f3w (\u015brednio 4,55 m\/rok), a lodowca Knivseggbreen o 267 metr\u00f3w (3,1 m\/rok). W ods\u0142oni\u0119tej przez l\u00f3d przestrzeni zacz\u0119\u0142y zbiera\u0107 si\u0119 jeziora polodowcowe, spi\u0119trzone przez stare moreny czo\u0142owe, glacjologiczne pozosta\u0142o\u015bci po dawnych kraw\u0119dziach lodowca.<\/p>\n\n\n\n Problem z takimi jeziorami polega na ich niestabilno\u015bci. Moreny s\u0105 materia\u0142em lu\u017anym, podatnym na erozj\u0119, osuwanie i osiadanie. Gdy poziom wody w jeziorze ro\u015bnie, w wyniku topnienia lodowca, opad\u00f3w lub bezpo\u015bredniego kontaktu z czo\u0142em lodu, morena mo\u017ce nie wytrzyma\u0107 ci\u015bnienia. I p\u0119ka. W 1999 roku dosz\u0142o do pierwszej takiej powodzi pod Knivseggbreen. Kolejne wyst\u0105pi\u0142y corocznie w latach 2017\u20132022, sze\u015b\u0107 zdarze\u0144 w ci\u0105gu sze\u015bciu lat. Arktyka przyspiesza.<\/p>\n\n\n\n Sierpie\u0144 2022: kilka godzin, kt\u00f3re zmieni\u0142y wszystko<\/strong><\/p>\n\n\n\n Wydarzenie z sierpnia 2022 roku by\u0142o najdramatyczniejszym z dotychczasowych. Analizuj\u0105c zobrazowania satelitarne Sentinel-2 i Planet, niekiedy wykonywane co kilka godzin, badacze z UWr zdo\u0142ali zrekonstruowa\u0107 przebieg powodzi z precyzj\u0105 niedost\u0119pn\u0105 wcze\u015bniej w badaniach arktycznych.<\/p>\n\n\n\n 1 sierpnia jezioro glacjalne przy Knivseggbreen mia\u0142o powierzchni\u0119 oko\u0142o 0,05 km\u00b2, a laguna 0,17 km\u00b2. 11 sierpnia, mi\u0119dzy godzin\u0105 12:17 a 18:37 UTC, nast\u0105pi\u0142o prze\u0142omowe zdarzenie. W ci\u0105gu zaledwie kilku godzin: jezioro straci\u0142o 33% powierzchni, laguna skurczy\u0142a si\u0119 o 69%, a do zatoki wyp\u0142yn\u0105\u0142 \u0142adunek osad\u00f3w zajmuj\u0105cy 4,8 km\u00b2 powierzchni. Wzrost o ponad 1800% w jednym zdj\u0119ciu satelitarnym. Po 21 sierpnia: ani jeziora, ani laguny, obie struktury wodne znikn\u0119\u0142y. Osady wype\u0142ni\u0142y lagun\u0119 ca\u0142kowicie.<\/p>\n\n\n\n To pierwsze w historii nauki satelitarne udokumentowanie tak kompletnego i tak szybkiego zaniku arktycznej laguny w wyniku powodzi glacjalnej.<\/p>\n\n\n\n Powolna zmiana i nag\u0142a katastrofa: dwa oblicza tej samej Arktyki<\/strong><\/p>\n\n\n\n Artyku\u0142 pokazuje, \u017ce dramatyczny epizod z sierpnia 2022 roku rozegra\u0142 si\u0119 na tle proces\u00f3w znacznie wolniejszych, lecz r\u00f3wnie nieodwracalnych.<\/p>\n\n\n\n Przez ostatnie 45 lat tundra w zlewni przy Rekvedbukcie stopniowo si\u0119 zazielenia\u0142a. Wska\u017anik NDVI wykorzystywany do oceny kondycji ro\u015blinno\u015bci wzr\u00f3s\u0142 ze \u015bredniej warto\u015bci \u22120,17 (lata 70. XX w.) do 0,12 (2020 r.), co potwierdza globalne zjawisko arktycznego zielenienia (ang. Arctic greening), b\u0119d\u0105ce jednym ze skutk\u00f3w ocieplenia. Tam, gdzie by\u0142 l\u00f3d, ro\u015bnie teraz ro\u015blinno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Jednocze\u015bnie linia brzegowa Rekvedbukty nieprzerwanie ust\u0119puje. W latach 1936\u20132022 cofn\u0119\u0142a si\u0119 \u015brednio o 45 metr\u00f3w. W ostatnich pi\u0119ciu latach (2017\u20132022) tempo erozji wynios\u0142o \u015brednio \u22122,2 m\/rok, ponad siedem razy wi\u0119cej ni\u017c \u015brednia z ca\u0142ego stulecia. Brak naturalnej bariery skalnej na p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci wybrze\u017ca sprawia, \u017ce jest ono szczeg\u00f3lnie nara\u017cone na dzia\u0142anie fal.<\/p>\n\n\n\n Pow\u00f3d\u017a glacjalna z 2022 roku nie tylko zmieni\u0142a lagun\u0119. Wp\u0142yn\u0119\u0142a te\u017c na sie\u0107 odwodnienia doliny, pokrycie ro\u015blinne i morfologi\u0119 wybrze\u017ca. Ca\u0142y krajobraz zosta\u0142 przebudowany w ci\u0105gu dw\u00f3ch tygodni.<\/p>\n\n\n\n Co to oznacza dla Arktyki i reszty \u015bwiata?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Liczba jezior glacjalnych na \u015bwiecie ro\u015bnie gwa\u0142townie od lat 90. XX w., Svalbard pod\u0105\u017ca za tym globalnym trendem. Wraz z dalszym wytapianiem si\u0119 lodowc\u00f3w powodzie glacjalne b\u0119d\u0105 zdarza\u0107 si\u0119 cz\u0119\u015bciej, a ich zasi\u0119g b\u0119dzie trudniejszy do przewidzenia.<\/p>\n\n\n\n Rekvedbukta to studium przypadku o znaczeniu globalnym: pokazuje, jak w ma\u0142ej arktycznej zlewni zderzaj\u0105 si\u0119 wszystkie procesy nap\u0119dzane ociepleniem: wytapianie lodowc\u00f3w, tworzenie jezior, destabilizacja wybrze\u017cy, zmiana ro\u015blinno\u015bci. I jak te procesy mog\u0105 dawa\u0107 o sobie zna\u0107 gwa\u0142townie, w ci\u0105gu kilku godzin, a nie stopniowo przez dekady.<\/p>\n\n\n\n Arktyka zmienia si\u0119 szybko. Czasem za szybko, by zd\u0105\u017cy\u0107 zareagowa\u0107. Dlatego jej obserwacja z wykorzystaniem danych satelitarnych, godzina po godzinie, jest dzi\u015b wa\u017cniejsza ni\u017c kiedykolwiek.<\/p>\n\n\n\n Zofia Owczarek jest ekspertk\u0105 Fundacji FPA w dziedzinie nauk o Ziemi i badaczk\u0105 arktycznych \u015brodowisk przybrze\u017cnych.<\/p>\n\n\n\n \u0179r\u00f3d\u0142o:<\/strong> Wo\u0142oszyn, A., Owczarek, Z., Wieczorek, I., Kasprzak, M., & Strzelecki, M. C. (2022). Glacial outburst floods responsible for major environmental shift in Arctic coastal catchment, Rekvedbukta, Albert I Land, Svalbard. Remote Sensing<\/em>, 14<\/em>(24), 6325. https:\/\/doi.org\/10.3390\/rs14246325<\/a><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W sierpniu 2022 roku, na p\u00f3\u0142nocno-zachodnim Spitsbergenie (Svalbard, Arktyka), w ma\u0142ej zatoce zwanej Rekvedbukta, co\u015b niezwyk\u0142ego zosta\u0142o zarejestrowane przez satelit\u0119 i po raz pierwszy opisane przez naukowc\u00f3w. Laguna przybrze\u017cna Rekvedtj\u00f8rna, obecna tam od dziesi\u0119cioleci, w ci\u0105gu kilku godzin przesta\u0142a istnie\u0107. Nie z powodu sztormu ani podniesienia poziomu morza, lecz z powodu p\u0119kni\u0119cia moreny spi\u0119trzaj\u0105cej g\u00f3rskie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-241","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-popularyzacjanaukz"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fundacjafpa.pl\/pl_pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/241","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fundacjafpa.pl\/pl_pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fundacjafpa.pl\/pl_pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacjafpa.pl\/pl_pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacjafpa.pl\/pl_pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=241"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fundacjafpa.pl\/pl_pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/241\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":254,"href":"https:\/\/fundacjafpa.pl\/pl_pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/241\/revisions\/254"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fundacjafpa.pl\/pl_pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=241"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacjafpa.pl\/pl_pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=241"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacjafpa.pl\/pl_pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=241"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}